του Στυλιανού Χριστάκου. Σύμβουλος Επιχειρήσεων - Δημοτική Ενότητα Βούλας
Οι «έξυπνες» πόλεις (Smart Cities) μου θυμίζουν τα «έξυπνα» κινητά (smartphones). Και οι ομοιότητες δεν είναι μόνο στην ονομασία. Και τα δύο χρειάζονται χρήστες και είναι τόσο έξυπνα όσο η χρήση τους. Και τα δύο δεν αξιοποιούνται στον ίδιο βαθμό από όλους τους ανθρώπους. Και τα δύο βασίζονται σε νέες τεχνολογίες για να μπορέσουν να παρέχουν διαθεσιμότητα υπηρεσιών υψηλού επιπέδου. Και τα δύο μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικά εργαλεία βελτίωσης της καθημερινότητάς μας.
Όμως, μία έξυπνη πόλη σίγουρα αποτελεί ένα πιο σύνθετο μοντέλο καθώς αφενός δεν χωράει σε μια τσέπη και αφετέρου δεν είναι εύκολο να την απενεργοποιήσεις όποια στιγμή θέλεις…
Τι είναι όμως τελικά μια έξυπνη πόλη; Από τότε που πρωτο-αναφέρθηκε η έννοια αυτή, μερικές δεκαετίες πριν, πολλοί ορισμοί έχουν δοθεί. Ας κρατήσουμε τον ορισμό που έχει υιοθετήσει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «Μια έξυπνη πόλη είναι ένας τόπος όπου τα παραδοσιακά δίκτυα και υπηρεσίες γίνονται πιο αποτελεσματικά με τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών και τεχνολογιών τηλεπικοινωνιών προς όφελος των κατοίκων και των επιχειρήσεων».
Ωραία, έχουμε λοιπόν την πόλη μας και θέλουμε να την μετασχηματίσουμε σε έξυπνη πόλη. Τι χρειαζόμαστε και από πού αρχίζουμε;
Ο managing director της Orange Business Service για τη Σαουδική Αραβία, σε ένα πρόσφατο άρθρο του επέλεξε έναν πολύ εύστοχο τίτλο “Smart Cities – start with a vision, design around people, and build on trust”. Το τρίπτυχο Όραμα-Σχεδιασμός-Εμπιστοσύνη περικλείει την ουσία του θέματος.
Το όραμα είναι απαραίτητο καθώς από αυτό θα ξεκινήσει η «δέσμευση» της διοίκησης και των πολιτών της πόλης για το εγχείρημα. Παράλληλα, το όραμα χρειάζεται να συνδέεται με μία μακροχρόνια Στρατηγική. Αυτά τα δύο συνθέτουν την «ομάδα κρούσης» προς την επίτευξη του κοινού σκοπού. Εάν η τοπική αυτοδιοίκηση αρχικά και η κοινωνία δεν πιστέψει πραγματικά στα μελλοντικά οφέλη από τον μετασχηματισμό της πόλης, τότε η όποια προσπάθεια είναι μάλλον «καταδικασμένη» να αποτύχει.
Εφόσον υπάρχει το όραμα, υπάρχει και η βάση για τον σχεδιασμό. Και επειδή «οι έξυπνες αποφάσεις κάνουν τις έξυπνες πόλεις», είναι ίσως το πλέον σημαντικό να ιεραρχηθούν οι ανάγκες ώστε να επιλεγούν οι τομείς στους οποίους θα δοθεί έμφαση. Δεν υπάρχει ένα μοντέλο για όλες τις πόλεις, καθώς κάθε πόλη είναι διαφορετική. Επίσης, μία πόλη δεν μπορεί να γίνει έξυπνη σε όλους τους τομείς μονομιάς.
Στο πρώτο στάδιο του σχεδιασμού, το κρισιμότερο ίσως σημείο είναι ο εντοπισμός των ενδιαφερόμενων μερών (stakeholders), δηλαδή ο προσδιορισμός των ομάδων φυσικών προσώπων, φορέων, επιχειρήσεων, δομών κλπ των οποίων η συμμετοχή στο εγχείρημα κρίνεται ως απαραίτητη για την υλοποίησή του. Άρα, στην περίπτωση μιας έξυπνης πόλης, οι πολίτες, οι επισκέπτες, οι δημόσιοι φορείς, οι τοπικές επιχειρήσεις και η ακαδημαϊκή κοινότητα, λαμβάνονται ως «οντότητες» οι οποίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του δικτύου της πόλης.
Στο δεύτερο στάδιο του σχεδιασμού, έρχεται η στιγμή της οριστικής επιλογής των τομέων στους οποίους θέλουμε να μετασχηματίσουμε την πόλη μας σε έξυπνη πόλη, και των παρεμβάσεων προς τον σκοπό αυτό. Τα δίκτυα μεταφορών, η διαχείριση απορριμμάτων, τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, τα δίκτυα φωτισμού, τα δίκτυα ενέργειας, η υγεία, η ασφάλεια, οι τηλεπικοινωνίες είναι κάποιοι βασικοί τομείς και υποτομείς στους οποίους μπορεί να αξιοποιηθεί η τεχνολογία για τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες και τους επισκέπτες, την αποδοτικότερη αξιοποίηση πόρων, την προστασία του περιβάλλοντος και την υποστήριξη της τοπικής οικονομικής ανάπτυξης.
Σε μία τυπική ελληνική πόλη, τρία ενδεικτικά παραδείγματα παρεμβάσεων για τον μετασχηματισμό της σε έξυπνη πόλη, θα μπορούσαν να είναι τα εξής:
Έξυπνος οδοφωτισμός: Ένα ιδιαίτερο μεγάλο έξοδο των δήμων στην Ελλάδα αφορά στο κόστος για τον φωτισμό των πόλεων και κυρίως των οδοφωτισμό. Η αλλαγή του συμβατικού οδικού φωτισμού, ο οποίος είναι ιδιαίτερα ενεργοβόρος, με τηλε-διαχειριζόμενα φωτιστικά τύπου LED είναι μία παρέμβαση με μεγάλο οικονομικό όφελος από την εξοικονόμηση ενέργειας. Ο έξυπνος φωτισμός μπορεί να ενσωματώνει το χαρακτηριστικό του dynamic dimming, δηλαδή της δυναμικής αυξομείωσης της έντασής του, με βάση την κίνηση που υπάρχει στον δρόμο, το οποίο οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερη εξοικονόμηση πόρων. Για ακόμα μεγαλύτερη εξοικονόμηση, μπορεί να ενσωματώνει ηλιακό πάνελ ώστε να εκμεταλλεύεται την ηλιακή ενέργεια. Και φυσικά ο έξυπνος οδοφωτισμός δεν σταματά στην εξοικονόμηση ενέργειας, καθώς μέσω των εξελιγμένων φωτιστικών σωμάτων δίνονται δυνατότητες διασυνδεσιμότητας και διαλειτουργικότητας με άλλα δίκτυα και συστήματα, για τη συλλογή δεδομένων αλλά και την μελλοντική ανάπτυξη καινοτόμων εφαρμογών.
Έξυπνη διαχείριση απορριμμάτων: Ένα ακόμα καθημερινό ζήτημα που προκαλεί πολλά προβλήματα στις πόλεις είναι η συγκομιδή και διαχείριση των απορριμμάτων. Καθώς ο όγκος των απορριμμάτων διαφοροποιείται τόσο από περιοχή σε περιοχή όσο και ανάλογα με τις χρονικές περιόδους, το τυπικό μοντέλο αποκομιδής τους είναι πλέον ξεπερασμένο, χρονοβόρο και δαπανηρό. Ευτυχώς, υπάρχουν πλέον λύσεις για βελτίωση όλων των διαδικασιών που σχετίζονται με τα απορρίμματα, από την συγκομιδή μέχρι την απόρριψή τους. Για παράδειγμα, με τη χρήση αισθητήρων στους κάδους, το κέντρο αποκομιδής του δήμου μπορεί να ενημερώνεται, σε πραγματικό χρόνο, για την πληρότητα των κάδων. Με αυτόν τον τρόπο αντιμετωπίζεται το φαινόμενο των άδειων ή των υπερχειλισμένων κάδων. Τα δρομολόγια των «έξυπνων» απορριμματοφόρων, τα οποία διαθέτουν σύστημα εντοπισμού και πλοήγησης, γίνονται πλέον στοχευμένα και ουσιαστικά, εξοικονομώντας καύσιμα και χρόνο. Συγχρόνως, τα ψηφιακά δεδομένα που συλλέγονται από κάδους και απορριμματοφόρα επιτρέπουν στον δήμο να προγραμματίσει καλύτερα τον στόλο και να προσαρμόσει τον στρατηγικό του σχεδιασμού σχετικά με τα απορρίμματα.
Έξυπνο σύστημα ελεγχόμενης στάθμευσης: Το πρόβλημα της στάθμευσης είναι κοινό σχεδόν σε όλες τις μεγάλες πόλεις. Οι οδηγοί, στην προσπάθειά τους να βρουν ελεύθερες θέσεις για να παρκάρουν τα οχήματά τους, ξοδεύουν πολύ χρόνο και καταναλώνουν πολλή ενέργεια (αυξάνοντας τους ρύπους). Με τη χρήση αισθητήρων σε οριοθετημένες θέσεις στάθμευσης και την ανάπτυξη κατάλληλης εφαρμογής για κινητά τηλέφωνα, η διαδικασία εύρεσης θέσης στάθμευσης μπορεί να απλοποιηθεί σημαντικά. Οι οδηγοί έχουν τη δυνατότητα να ενημερώνονται σε πραγματικό χρόνο για το που υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις, για το πώς θα φτάσουν εκεί, καθώς και να πληρώσουν το σχετικό αντίτιμο στάθμευσης μέσω του κινητού τους τηλεφώνου. Μία τέτοια παρέμβαση συμβάλλει σημαντικά στη μείωση του χρόνου εύρεσης θέσης στάθμευσης καθώς και στη μείωση εκπομπής ρύπων από τα οχήματα. Συγχρόνως, ο δήμος είναι σε θέση να παρακολουθεί αν τηρούνται οι χρόνοι στάθμευσης και να ελέγχει τυχόν παρανομίες που σχετίζονται με το παρκάρισμα.
Τα παραπάνω είναι απλά τρία παραδείγματα σε ζητήματα που απασχολούν πολλές ελληνικές πόλεις. Η λίστα προτεινόμενων εφαρμογών για μια έξυπνη πόλη είναι πολύ μεγάλη και δυναμική καθώς δυναμικό είναι και το οικοσύστημα των πόλεων. Σίγουρα, υπάρχουν άλλες πιο καινοτόμες ιδέες και πιο εξελιγμένες εφαρμογές οι οποίες υλοποιούνται σε διάφορες πόλεις σε Ευρώπη, Αμερική και Ασία, σε πόλεις οι οποίες εδώ και χρόνια μετασχηματίστηκαν και τώρα προσθέτουν νέες υπηρεσίες για πολίτες, επισκέπτες, επιχειρήσεις.
Πώς όμως κτίζεται η εμπιστοσύνη των χρηστών, οι οποίοι θα κρίνουν και την επιτυχία του εγχειρήματος; Η συμμετοχή τους στο όραμα είναι μια καλή αρχή. Αλλά η πραγματική εμπιστοσύνη έρχεται μέσα από την ίδια τη χρήση των υπηρεσιών, μέσα από την καθημερινότητα του καθενός μέσα στην πόλη. Όταν κάτι λειτουργεί για σένα, όταν κάτι σου βελτιώνει την εμπειρία (user experience), όταν σου εξοικονομεί χρόνο ή συμβάλλει στη ψυχική σου ηρεμία, όταν σου κάνει τη ζωή πιο εύκολη, και όλα αυτά τα κάνει σταθερά, με συνέπεια και με ασφάλεια, τότε το εμπιστεύεσαι. Και όταν το εμπιστεύεσαι, το αξιοποιείς στο έπακρο είτε αφορά σε σύστημα στάθμευσης, είτε σε χρήση ευρυζωνικού δικτύου, είτε σε σύστημα ενημέρωσης για τα μέσα μαζικής μεταφοράς, είτε σε οποιαδήποτε άλλη διαθέσιμη ψηφιακή υπηρεσία της πόλης σου.
«Ένα ταξίδι χιλιομέτρων αρχίζει με ένα βήμα». Έτσι είναι και το ταξίδι της δημιουργίας μιας έξυπνης πόλης. Στην αρχή μπορεί να φαίνεται «μπελάς» αλλά αυτό το πρώτο βήμα είναι τόσο αναγκαίο…
Πηγές
https://discover.cisco.com/en/us/iot/whitepaper/smart-cities-digital-value
http://www.itp.net/618750-smart-cities-%E2%80%93-start-with-a-vision,-design-around-people,-and-build-on-trust
http://www.boussiasconferences.gr/files/_boussias_conferences_content/presentations/smart_sustainable_cities/2019/lim_shirvani_smartcities_19.pdf
https://ocw.aoc.ntua.gr/modules/document/file.php/CHEMENG115/Smart%20Cities.pdf
